W mojej pasiece

Tak wygląda pierzga po obróbce maszyną.
Trzeba ją ręcznie doczyścić

Pierzga należy do produktów bardzo cennych i zasobnych w różne składniki odżywcze, dlatego warto ją propagować, zarówno wśród konsumentów, jak i pszczelarzy. Pierwszą grupę stanowią potencjalni nabywcy, drugą ci, którzy produkują i dostarczają towar na rynek. Kto ma zająć się produkcją i promocją pierzgi i dlaczego? Oczywiście my pszczelarze.

Zrobimy to w swoim interesie, gdyż dostarczamy bardzo pożywnego, naturalnego produktu, poszerzającego naszą ofertę dla konsumentów. Pozyskiwanie pierzgi umożliwia uzyskanie dodatkowych dochodów, które nie będą może jakieś ogromne, ale „ziarnko do ziarnka, a uzbiera się miarka”.

Pierzga jest produktem jakby zapomnianym, poniekąd marginalizowanym przez pszczelarzy, dlatego corocznie duże jej ilości zgromadzone przez pszczoły są marnotrawione. Jest zapotrzebowanie na pierzgę, konsumenci coraz częściej pytają o nią, my pszczelarze odpowiadamy najczęściej przecząco, a przecież najlepiej nabyć ją u nas, gdyż omija się zbędnych pośredników.

Różne postacie tego samego produktu:
pierzga w miodzie i pierzga luzem

Czym jest pierzga?

Aby oferować ją konsumentom, musimy być przekonani co do jej właściwości, dlatego w krótki sposób przypomnijmy w czym tkwi jej wartość. Pierzga to obnóża pyłkowe odpowiednio zakonserwowane przez pszczoły. Pyłek kwiatowy złożony do komórki plastra, wymieszany z wydzieliną gruczołów ślinowych i miodem, ubity przez pszczoły w komórce plastra w celu zabezpieczenia go przed dostępem powietrza. W warunkach beztlenowych ulega fermentacji mlekowej, która go konserwuje i czyni produktem łatwostrawnym.

Przetworzony w ten sposób pyłek pszczoły wykorzystują na rozwój rodziny pszczelej. Pierzgą karmione są starsze larwy pszczół robotnic, jak również młode pszczoły produkujące mleczko pszczele. Bez niej rozwój rodziny pszczelej jest niemożliwy – nektar można zastąpić syropem, pierzga nie ma zamiennika. W ciągu roku zużycie pierzgi przez rodzinę pszczelą może sięgać nawet 50 kg.

Jest on dość zróżnicowanym produktem roślinnym, biologicznie są to męskie komórki rozrodcze. Zawiera ponad 200 różnych substancji. Według najnowszych danych krajowych średnia zawartość głównych składników w powietrznie suszonym pyłku kwiatowym wynosi:

• białko – 32%
• cukry – 40%
• tłuszcze – 12%
• związki fenolowe
• enzymy
• witaminy i biopierwiastki

Elementy robocze maszyny do
pozyskiwania pierzgi

Występują różnice pomiędzy świeżym obnóżem pyłkowym a pierzgą. Mają na to wpływ enzymy zawarte w ślinie pszczoły oraz pewne bakterie, co w istotny sposób zmienia skład węglowodanów, białek i tłuszczów.

Różnice widoczne są jedynie w ilości poszczególnych związków:

• Pierzga zawiera mniej białka o 12%, mniej tłuszczu o 66%.
• W procesie przetwarzania pyłku na pierzgę wzrasta ilość cukrów o 60% i innych składników o 23%.

Ponadto pierzga zawiera:

• Ilość kwasu mlekowego w pierzdze wynosi ok. 3%.
• Witaminy: A, B1, B2, B3, B6, B12, C, PP, E, D, K, H.
• Makroelementy: fosfor, siarka, chlor, potas, wapń, sód.
• Mikroelementy: magnez, żelazo, miedź, cynk, kobalt, selen, chrom, nikiel, krzem.
• Enzymy: inwertaza, katalaza, pepsyna, trypsyna, lipaza, laktaza.

Taki plaster z pierzgą jest najbardziej
odpowiedni do jej pozyskiwania, tak
mechanicznego jak i ręcznego

Dla człowieka pierzga stanowi doskonałą naturalną odżywkę, polecana może być w wielu schorzeniach i zaburzeniach, takich jak anemia, osłabienie psychiczne i fizyczne, osłabienie wzroku. Ma również działanie odtruwające, przeciwzapalne, odżywcze i adaptogenne. Dzięki wysokim wartościom odżywczym i właściwościom antybakteryjnym wpływa na wzmocnienie reakcji odpornościowych organizmu człowieka.

Pozyskiwanie pierzgi

Dalsza część naszych rozważań to jej pozyskiwanie i tutaj zaczynają się problemy. Po pierwsze, pszczoły rozmieszczają ją na plastrze dość nieregularnie, zarówno w starych jak i nowych komórkach. Najczęściej gromadzą ją w pobliżu czerwiu. Dość rzadko zdarza się zgromadzenie dużej ilości pierzgi w jednym plastrze. Przy zwartym wypełnieniu komórek pierzgę łatwiej jest wydobyć mechanicznie.

Najprostszym sposobem pozyskiwania jest ręczne wydłubywanie komórki po komórce. Jest ono jednak bardzo pracochłonne i żmudne. Można go stosować przy pozyskiwaniu niewielkich ilości na własne potrzeby.

Większe ilości pierzgi pozyskać możemy dwoma sposobami. W obu przypadkach dobrze jest, gdy plastry wypełnione są pierzgą niemal w całości.

Pierwszym sposobem jest rozdrobnienie plastra z pierzgą na miazgę, a następnie wymieszanie jej z miodem. Do mielenia można wykorzystać maszynkę do mięsa bądź inne urządzenia rozdrabniające. Mieszanina po pewnym czasie częściowo się rozdzieli. Wosk wypłynie na wierzch jako lżejszy od miodu i pyłku. Wtedy można go zebrać z powierzchni, pod spodem zostanie mieszanina pierzgi z miodem.

Drugim sposobem jest pozyskiwanie czystej pierzgi za pomocą specjalnego urządzenia skonstruowanego do tego celu. Najlepiej nadają się plastry wypełnione pierzgą niemal w 100% lub takie ich części, gdzie pierzga ułożona jest zwarcie. Plastry z pierzgą najpierw trzeba dobrze zamrozić, a następnie rozdrabnia się je na maszynie. Zmrożony wosk łatwo się kruszy i oddziela od grudek pierzgi. Gorzej jest z oprzędami komórek, których część zostaje i trzeba je usunąć ręcznie.

Ogólny wygląd maszyny do
pozyskiwania pierzgi

Zasada działania maszyny i jej budowa podobna jest do młocarni zębowej, takiej tradycyjnej, której dzisiaj już nikt nie używa. Elementami roboczymi są zęby w bębnie i zęby w klepisku. W przypadku maszyny do pierzgi zęby służą do rozdrabniania plastra, a ponieważ jest on zmrożony, dzieli się na frakcje. Wentylator oddziela wosk od grudek pierzgi. Warunkiem właściwego działania maszyny jest dobre zmrożenie plastrów.

Maszyna do pozyskiwania pierzgi składa się z następujących elementów roboczych:

• bębna rozdrabniającego pierzgę,
• wentylatora wydmuchującego drobiny wosku i innych zanieczyszczeń.

Napęd przekazywany jest od niezależnych silników elektrycznych za pomocą przekładni pasowych. Pierzgę po obróbce maszyną należy jeszcze doczyścić i dosuszyć. Wtedy będzie można ją przechowywać przez dugi czas.

Maszyna spełnia swoją rolę, dlatego można ją polecić nie tyle indywidualnym pszczelarzom, ale też grupom pszczelarzy lub związkom. Indywidualny zakup może nie być ekonomiczny, gdyż cena jest znacząca, wtedy wykorzystanie powinno być większe niż kilka czy kilkanaście plastrów na sezon. Jeżeli nie chcemy się tym zajmować lub nie mamy czasu, to możemy plastry z pierzgą sprzedać, spotyka się sporo ofert kupna a cena jest całkiem przyzwoita.

Maszynę mogłem użyć i przetestować dzięki uprzejmości Pana Dyrektora Technikum Pszczelarskiego w Pszczelej Woli, za co z tego miejsca serdecznie dziękuję.

Mam nadzieję, że dzięki niniejszym rozważaniom przypomniany został produkt, który jak najbardziej godny jest uwagi. Przyczyni się to do zwiększenia zainteresowania nim przede wszystkim pszczelarzy i wpłynie na zwiększenie dochodów z produkcji pasiecznej.